Pieter verwerkte adreswijzigingen voor een grote verzekeringsmaatschappij. Voorspelbaar en eenvoudig werk. Nuttig en belangrijk, voor hemzelf én voor zijn werkgever. Tot klanten hun adreswijziging zelf konden doorgeven. Toen was er voor Pieter geen passende arbeid meer.
Nu heeft Pieter een ‘zekere afstand tot de arbeidsmarkt’. Maar is Pieter afgedreven van de arbeidsmarkt, of is de arbeidsmarkt afgedreven van Pieter? We behandelen efficiëntie alsof het een natuurwet is. Alsof het vanzelfsprekend is dat werk verdwijnt zodra een machine het goedkoper kan. Maar dat is een keuze. En elke keuze heeft winnaars en verliezers.
Pieters werk werd niet overbodig. Adreswijzigingen moeten nog steeds verwerkt worden, alleen doet nu een systeem dat. Zijn werk werd weggeoptimaliseerd. De vraag is niet alleen kan technologie dit werk overnemen, maar ook: moeten we dat willen? En als we dat willen, wat bieden we Pieter dan?
Met de komst van AI versnelt dit patroon zich. Niet alleen administratief werk verdwijnt, maar ook wat we tot voor kort ‘kenniswerk’ noemden. Wat overblijft is vooral supervisie: overzicht houden, bijsturen, beoordelen. Senior-level werk.
De arbeidsmarkt wordt daardoor niet kleiner, maar smaller. De brede basis van uitvoerend werk krimpt. Wat overblijft is een top van kenniswerkers en een groeiende onderkant van onzeker, slecht betaald werk. Het werkloosheidscijfer vertelt dat verhaal niet. Het gaat ook om de kwaliteit van werk. Om waardigheid.
Er was niets mis met het werk van Pieter. Het was voorspelbaar en overzichtelijk. Hij kon het goed, en het gaf hem een plek in een organisatie, in de maatschappij. Dat is een basisbehoefte.
We zijn het vermogen kwijtgeraakt om dat soort werk te waarderen. Werk dat niet ‘slim’ is, niet ‘innovatief’, niet ‘disruptief’. In een cultuur die geobsedeerd is door optimalisatie, is er steeds minder ruimte voor. Maar betaald werk is meer dan een economisch instrument. Het is hoe mensen deelnemen aan de samenleving. Als die pijler wegvalt, valt er meer weg dan inkomen alleen.
Daarom een pleidooi voor rommelige onvolmaaktheid. Voor een arbeidsmarkt die bewust ruimte laat voor mensen. Die niet alles optimaliseert. Die accepteert dat menselijke arbeid soms minder efficiënt is, en dat oké vindt.
Rommelige onvolmaaktheid betekent: werk dat plek voor Pieter behoudt, ook al kan een systeem het sneller. Een samenleving die zorgwerk waardeert. Zorg voor mensen, voor de gemeenschap, voor de natuur. Niet altijd de goedkoopste keuze, niet altijd de snelste. Maar misschien wel de meest menselijke.
Misschien is het tijd dat de arbeidsmarkt weer naar de mensen toekomt. Rommelig en onvolmaakt. Maar met plek voor iedereen.