Posts

Verdringt AI jonge starters van de arbeidsmarkt? In juli schreef ik daarover: “In de openbare CBS-cijfers is het aandeel jongeren met een AI-gevoelig beroep sinds eind 2022 flink gedaald. Maar of dat door AI komt, of door een tech-hausse die weer leegloopt, kan de data nog niet zeggen. Dat gaan de komende kwartalen leren.” Sinds eind 2025 zijn we weer een aantal kwartalen verder, dus nieuwe cijfers! En om up-to-date te blijven, ga ik elke keer dat het CBS een nieuw kwartaal publiceert, de grafieken hieronder bijwerken. In de titel van elke grafiek staat tot en met welk kwartaal de data loopt. Hoe de analyse werkt, en waarom ik naar aandelen kijk in plaats van naar aantallen, lees je in het uitgebreide artikel; dat laat de stand zien tot en met eind 2025. ...

Sinds ChatGPT eind 2022 verscheen, woedt er een debat over wat AI met onze banen doet. Aan de ene kant van het debat zijn er mensen als Anthropic-topman Dario Amodei, die voorspelde dat AI binnen vijf jaar de helft van alle witteboorden-instapbanen zou kunnen wegvagen. Aan de andere kant de sceptici, die wijzen op een werkloosheidscijfer dat gewoon laag blijft. Vorig jaar kwam er data in dit debat. De Stanford-econoom Erik Brynjolfsson liet zien dat in de VS jonge starters in AI-gevoelige beroepen de eerste klappen opvangen: hun werkgelegenheid daalt, terwijl die van oudere collega’s doorgroeit. Hij noemde ze de kanaries in de kolenmijn. Begin dit jaar vonden Rabobank-economen Jesse Groenewegen, Niek van Limbergen en Nic Vrieselaar een vergelijkbaar patroon voor Nederland — en kregen prompt stevige methodologische kritiek van de arbeidseconomen Salomons en Van den Berge. Kennelijk is het niet zo eenvoudig. ...

In een eerder stuk hield ik bewust een slag om de arm. We weten niet hoe ver de automatisering van kenniswerk door AI gaat, en hoe snel. Laat ik die voorzichtigheid nu even loslaten: stel dat het lukt. Stel dat machines binnen afzienbare tijd een groot deel van het betaalde denkwerk overnemen. Wat dan? De eerste reactie is meestal angst en ongerustheid, over geld, maar vooral over de vraag waar mensen dan nog voor zijn. We hebben werk, inkomen en identiteit zo strak aan elkaar geknoopt dat we ons een waardig leven zonder betaalde baan nauwelijks kunnen voorstellen. Juist daar moeten we beginnen. ...

Stel je een zeventienjarige voor die nu een opleiding kiest. Ze twijfelt tussen rechten, iets met administratie, of een opleiding tot vormgever. Ze doet wat we haar al jaren adviseren: kies een richting en investeer flink in een opleiding, zowel in geld als in tijd. De volwassenen om haar heen gaan er stilzwijgend van uit dat tegen de tijd dat ze is uitgeleerd er een startersbaan op haar wacht, en een loopbaan. ...

Met AI hebben we iets wat we als uniek menselijk zagen, onze intelligentie, in een machine gerealiseerd. En nu staan we ernaar te kijken. Wat we zien verrast en ontregelt ons: misschien is intelligentie niet precies wat we dachten dat het was, en is het misschien niet alleen van ons. Die ontregeling, dat is ons eerder overkomen: Copernicus liet zien dat de mens niet het centrum van het heelal is, en Darwin liet zien dat de mens een dier is tussen de andere dieren. Sigmund Freud beschreef zulke verschuivingen als ‘krenkingen’ van de menselijke eigenliefde. Het zijn pijnlijke decentreringen, waarbij de mens afscheid moet nemen van diep gekoesterde overtuigingen. En bij die pijn hoort rouw. ...

In het artikel ‘Meer AI, minder instroom is een gevaarlijke combinatie’ beschrijven Anita Bosman en Klaas Brongers een riskante trend: jongeren kiezen vanwege AI niet meer voor ICT. Terwijl software in rap tempo in alle hoeken van de maatschappij doordringt, en het tekort aan ICT’ers structureel is. Hun suggestie om ICT-onderwijs aantrekkelijker te maken is terecht. Maar het is makkelijk om de plank mis te slaan. Een flinke dosis AI in het curriculum stoppen en uitleggen dat ICT écht belangrijk blijft voor de maatschappij, gaat het niet redden. Want de onderliggende angst wordt daarmee niet geadresseerd: dat AI programmeurs overbodig maakt. Zolang dat beeld overeind blijft bij leerlingen, ouders en decanen, verandert er weinig. ...

Pieter verwerkte adreswijzigingen voor een grote verzekeringsmaatschappij. Voorspelbaar en eenvoudig werk. Nuttig en belangrijk, voor hemzelf én voor zijn werkgever. Tot klanten hun adreswijziging zelf konden doorgeven. Toen was er voor Pieter geen passende arbeid meer. Nu heeft Pieter een ‘zekere afstand tot de arbeidsmarkt’. Maar is Pieter afgedreven van de arbeidsmarkt, of is de arbeidsmarkt afgedreven van Pieter? We behandelen efficiëntie alsof het een natuurwet is. Alsof het vanzelfsprekend is dat werk verdwijnt zodra een machine het goedkoper kan. Maar dat is een keuze. En elke keuze heeft winnaars en verliezers. ...

Voor iedereen die geïnteresseerd is in de ethiek van AI is het de moeite waard om te volgen wat zich nu in Amerika afspeelt. Het Department of Defence (door Trump van de veelzeggende extra titel ‘Department of War’ voorzien) eist dat Anthropic (maker van Claude) alle gebruiksbeperkingen op hun AI-modellen opheft. Concreet gaat het om twee waarborgen die Anthropic in het contract had bedongen: het verbod op massa-surveillance van Amerikaanse burgers, en het verbod op volledig autonome dodelijke wapens die zonder mens-in-de-loop een doelwit uitkiezen en doden. ...

Het vak van software developer gaat niet verdwijnen, maar wordt rijker dan ooit. Als programmeur bedenk je iets, een website, spel of algoritme, en de computer voert het uit. Dat is de kern van het vak: je vertaalt een menselijke intentie naar een werkend computersysteem. Dat verandert niet. Maar de gereedschapskist is de afgelopen paar jaar geëxplodeerd. Andrej Karpathy (voormalig AI-directeur van Tesla, medeoprichter van OpenAI en uitvinder van de term ‘vibe coding’) heeft daar een helder denkkader voor. Hij onderscheidt drie soorten software: ...

In het nieuwe Coalitieakkoord is er veel aandacht voor AI. Terecht denk ik, want AI gaat een grote impact op ons leven hebben. Dit is wat mij betreft de sleutelzin: “We bouwen aan een digitaal weerbare samenleving aan de hand van een ecosysteemaanpak, waarin we samen met het onderwijs, het bedrijfsleven en de overheid een stap vooruit zetten zodat iedereen volop de kansen van kunstmatige intelligentie kan benutten.” Goed idee! Maar hoe doe je dat? Hoe zorg je ervoor dat ‘iedereen de kansen kan benutten’? Hoe zorg je ervoor dat de inzet van AI de mensenlijke autonomie versterkt? Dat AI bijdraagt aan een goed leven? Hoe weten we wie profiteert, en wie de risico’s draagt? ...