In een eerder stuk hield ik bewust een slag om de arm. We weten niet hoe ver de automatisering van kenniswerk door AI gaat, en hoe snel. Laat ik die voorzichtigheid nu even loslaten: stel dat het lukt. Stel dat machines binnen afzienbare tijd een groot deel van het betaalde denkwerk overnemen. Wat dan? De eerste reactie is meestal angst en ongerustheid, over geld, maar vooral over de vraag waar mensen dan nog voor zijn. We hebben werk, inkomen en identiteit zo strak aan elkaar geknoopt dat we ons een waardig leven zonder betaalde baan nauwelijks kunnen voorstellen. Juist daar moeten we beginnen. ...

Stel je een zeventienjarige voor die nu een opleiding kiest. Ze twijfelt tussen rechten, iets met administratie, of een opleiding tot vormgever. Ze doet wat we haar al jaren adviseren: kies een richting en investeer flink in een opleiding, zowel in geld als in tijd. De volwassenen om haar heen gaan er stilzwijgend van uit dat tegen de tijd dat ze is uitgeleerd er een startersbaan op haar wacht, en een loopbaan. ...

Met AI hebben we iets wat we als uniek menselijk zagen, onze intelligentie, in een machine gerealiseerd. En nu staan we ernaar te kijken. Wat we zien verrast en ontregelt ons: misschien is intelligentie niet precies wat we dachten dat het was, en is het misschien niet alleen van ons. Die ontregeling, dat is ons eerder overkomen: Copernicus liet zien dat de mens niet het centrum van het heelal is, en Darwin liet zien dat de mens een dier is tussen de andere dieren. Sigmund Freud beschreef zulke verschuivingen als ‘krenkingen’ van de menselijke eigenliefde. Het zijn pijnlijke decentreringen, waarbij de mens afscheid moet nemen van diep gekoesterde overtuigingen. En bij die pijn hoort rouw. ...

In het artikel ‘Meer AI, minder instroom is een gevaarlijke combinatie’ beschrijven Anita Bosman en Klaas Brongers een riskante trend: jongeren kiezen vanwege AI niet meer voor ICT. Terwijl software in rap tempo in alle hoeken van de maatschappij doordringt, en het tekort aan ICT’ers structureel is. Hun suggestie om ICT-onderwijs aantrekkelijker te maken is terecht. Maar het is makkelijk om de plank mis te slaan. Een flinke dosis AI in het curriculum stoppen en uitleggen dat ICT écht belangrijk blijft voor de maatschappij, gaat het niet redden. Want de onderliggende angst wordt daarmee niet geadresseerd: dat AI programmeurs overbodig maakt. Zolang dat beeld overeind blijft bij leerlingen, ouders en decanen, verandert er weinig. ...

Pieter verwerkte adreswijzigingen voor een grote verzekeringsmaatschappij. Voorspelbaar en eenvoudig werk. Nuttig en belangrijk, voor hemzelf én voor zijn werkgever. Tot klanten hun adreswijziging zelf konden doorgeven. Toen was er voor Pieter geen passende arbeid meer. Nu heeft Pieter een ‘zekere afstand tot de arbeidsmarkt’. Maar is Pieter afgedreven van de arbeidsmarkt, of is de arbeidsmarkt afgedreven van Pieter? We behandelen efficiëntie alsof het een natuurwet is. Alsof het vanzelfsprekend is dat werk verdwijnt zodra een machine het goedkoper kan. Maar dat is een keuze. En elke keuze heeft winnaars en verliezers. ...

Voor iedereen die geïnteresseerd is in de ethiek van AI is het de moeite waard om te volgen wat zich nu in Amerika afspeelt. Het Department of Defence (door Trump van de veelzeggende extra titel ‘Department of War’ voorzien) eist dat Anthropic (maker van Claude) alle gebruiksbeperkingen op hun AI-modellen opheft. Concreet gaat het om twee waarborgen die Anthropic in het contract had bedongen: het verbod op massa-surveillance van Amerikaanse burgers, en het verbod op volledig autonome dodelijke wapens die zonder mens-in-de-loop een doelwit uitkiezen en doden. ...

Het vak van software developer gaat niet verdwijnen, maar wordt rijker dan ooit. Als programmeur bedenk je iets, een website, spel of algoritme, en de computer voert het uit. Dat is de kern van het vak: je vertaalt een menselijke intentie naar een werkend computersysteem. Dat verandert niet. Maar de gereedschapskist is de afgelopen paar jaar geëxplodeerd. Andrej Karpathy (voormalig AI-directeur van Tesla, medeoprichter van OpenAI en uitvinder van de term ‘vibe coding’) heeft daar een helder denkkader voor. Hij onderscheidt drie soorten software: ...

In het nieuwe Coalitieakkoord is er veel aandacht voor AI. Terecht denk ik, want AI gaat een grote impact op ons leven hebben. Dit is wat mij betreft de sleutelzin: “We bouwen aan een digitaal weerbare samenleving aan de hand van een ecosysteemaanpak, waarin we samen met het onderwijs, het bedrijfsleven en de overheid een stap vooruit zetten zodat iedereen volop de kansen van kunstmatige intelligentie kan benutten.” Goed idee! Maar hoe doe je dat? Hoe zorg je ervoor dat ‘iedereen de kansen kan benutten’? Hoe zorg je ervoor dat de inzet van AI de mensenlijke autonomie versterkt? Dat AI bijdraagt aan een goed leven? Hoe weten we wie profiteert, en wie de risico’s draagt? ...

In mijn carriere heb ik vaak te maken gehad met een vrij ongrijpbaar element van software development: het inschatten van de tijd die nodig is om bepaalde functionaliteit te maken. Het is een soort ‘dark art’ waarin intuitie, ervaring en ongefundeerd optimisme samenkomen om een wilde slag te slaan naar ‘hoe lang het gaat duren om dit te bouwen’. Onder programmeurs is het een rijk veld van humor, vaak met een kern van waarheid. Zo is er de ‘pi-regel’: maak een schatting van de tijd die je denkt nodig te hebben, en vermenigvuldig die met pi (ongeveer 3). ...